Κάθε καλοκαίρι η Ραφήνα ζει το ίδιο έργο. Κυκλοφοριακή συμφόρηση, θόρυβος, ατμοσφαιρική επιβάρυνση, δυσκολία στη στάθμευση και μια πόλη που καλείται καθημερινά να εξυπηρετήσει χιλιάδες οχήματα και επιβάτες. Το ερώτημα είναι αν αυτή η κατάσταση είναι πραγματικά αναπόφευκτη ή αν αποτελεί κυρίως αποτέλεσμα του τρόπου με τον οποίο έχει οργανωθεί η λειτουργία του λιμανιού.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η καθημερινή άφιξη και αναχώρηση των επιβατικών πλοίων από το λιμάνι της Ραφήνας.

Αντί όμως να δοθεί έμφαση στο πραγματικό πρόβλημα, η συζήτηση περιστρέφεται γύρω από τον αριθμό των πλοίων ή το μέγεθος του λιμανιού. Το βασικό ζήτημα είναι άλλο: η σημερινή οργάνωση των δρομολογίων και η διαχρονική ανοχή σε ένα μοντέλο λειτουργίας που επιβαρύνει ολόκληρη την περιοχή.

Όσα συμβαίνουν καθημερινά στη Λεωφόρο Φλέμινγκ και στη Λεωφόρο Μαραθώνος, αλλά και το θέαμα των πλοίων που περιμένουν αρόδου έξω από παραλίες που κάποτε ήταν πεντακάθαρες, αποτελούν έκφραση μιας λογικής που βάζει πάνω απ’ όλα την κερδοφορία και τον ανταγωνισμό, αντί για την ποιότητα ζωής των κατοίκων και την προστασία του περιβάλλοντος.

Με απλά λόγια, χιλιάδες κάτοικοι, εργαζόμενοι και επισκέπτες υφίστανται καθημερινά αυτή την κατάσταση για έναν και μόνο λόγο: τα περισσότερα πλοία προγραμματίζονται να αναχωρούν και να καταπλέουν σχεδόν την ίδια ώρα.

Το περιστατικό στον Σχοινιά

Πριν παρουσιάσω την πρότασή μου, θα ήθελα να αναφερθώ σε ένα περιστατικό που προκάλεσε έντονο προβληματισμό.

Σύμφωνα με αναρτήσεις και φωτογραφίες που δημοσιεύθηκαν σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης, επιβατικό πλοίο φάνηκε να προσεγγίζει ή να κινείται πολύ κοντά στα όρια της θαλάσσιας προστατευόμενης περιοχής Natura στον Σχοινιά.

Εφόσον οι πληροφορίες αυτές ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, γεννώνται εύλογα ερωτήματα. Πρόκειται για μια περιοχή που ανήκει στο δίκτυο Natura 2000 και προστατεύεται για τη σημαντική οικολογική της αξία.

Ακόμη και αν το πλοίο δεν εισήλθε εντός της προστατευόμενης ζώνης, δημιουργείται το ερώτημα γιατί κρίθηκε αναγκαίο να προσεγγίσει τόσο κοντά στα όριά της. Σε έναν τόσο μεγάλο θαλάσσιο χώρο όπως ο Νότιος Ευβοϊκός, υπήρχε επιχειρησιακός λόγος για μια τέτοια πορεία ή θα μπορούσε να είχε διατηρηθεί μεγαλύτερη απόσταση από μια προστατευόμενη περιοχή;

Τα ερωτήματα αυτά αξίζουν μια σαφή απάντηση από τις αρμόδιες αρχές, όχι μόνο για να διαπιστωθεί αν τηρήθηκαν οι κανόνες ναυσιπλοΐας, αλλά και για να ενισχυθεί η εμπιστοσύνη των πολιτών ότι οι προστατευόμενες περιοχές αντιμετωπίζονται με τη δέουσα προσοχή.

Οι κανόνες προστασίας του περιβάλλοντος πρέπει να ισχύουν για όλους, χωρίς εξαιρέσεις.

Η ουσία του προβλήματος

Και τώρα ας επιστρέψουμε στο βασικό ζήτημα.

Το πρόβλημα δεν είναι ότι η Ραφήνα εξυπηρετεί την ακτοπλοΐα. Το πρόβλημα είναι ότι η έλλειψη σχεδιασμού, ο ανταγωνισμός των εταιρειών και η ανοχή των αρμόδιων αρχών έχουν μετατρέψει μια κατάσταση που θα μπορούσε να λειτουργεί ομαλά σε καθημερινή ταλαιπωρία για τους κατοίκους και σε συνεχή πίεση για το περιβάλλον.

Αυτό είναι το θέμα που οφείλουμε να συζητήσουμε. Και αυτό είναι το πρόβλημα που οφείλουμε να λύσουμε.

6 αναχωρίσεις εντώς μίας ώρας

Ώρα	Πλοίο / Εταιρεία
07:05	Πρώτη αναχώρηση της ημέρας
07:10	Seajets
07:20	Golden Star Ferries
07:30	Fast Ferries
07:40	Seajets
07:50	Golden Star Ferries

Το αποτέλεσμα είναι μια καθημερινή, δυσανάλογη επιβάρυνση για την πόλη και τους κατοίκους της

Στις 06:00–07:00 καταφθάνουν στο λιμάνι:

• χιλιάδες επιβάτες,
• εκατοντάδες Ι.Χ.,
• φορτηγά,
• τουριστικά λεωφορεία,
• ταξί,
• οχήματα ανεφοδιασμού.

Την ίδια στιγμή:

• τα πλοία καταλαμβάνουν όλες σχεδόν τις θέσεις πρόσδεσης,
• άλλα περιμένουν αρόδου μέχρι να αδειάσει ντόκος,
• δημιουργείται κυκλοφοριακό χάος στις λεωφόρους Φλέμινγκ και Μαραθώνος,
• αυξάνονται ο θόρυβος, οι εκπομπές ρύπων και η ταλαιπωρία κατοίκων και επισκεπτών.

Ξεκάθα η Ραφήνας μας ΔΕΝ χρειάζεται μεγαλύτερο λιμάνι, ΔΕΝ χρειάζονται περισσότερες θέσεις, Δεν χρειάζεται να επιβαρυνθεί ακόμη περισσότερο η Ραφήνα!

Χρειάζεται καλύτερος προγραμματισμός των δρομολογίων

Ο μέγιστος αριθμός οχημάτων που μπορεί να δεχθεί η πόλη ανά ώρα καθορίζει και το πρόγραμμα των πλοίων. Όχι το αντίστροφο!!! Δηλαδή, αν ένα πλοίο φέρνει ή παίρνει 300-500 οχήματα, δεν έχει νόημα να φτάνουν ή να φεύγουν πέντε-έξι πλοία μέσα σε μία ώρα. Η πόλη δεν μπορεί να το απορροφήσει.

Πρόταση ορθολογικού προγραμματισμού δρομολογίων

Η λύση δεν βρίσκεται απαραίτητα στην επέκταση του λιμανιού, αλλά σε έναν πιο ορθολογικό σχεδιασμό της λειτουργίας του.

Τα δρομολόγια θα πρέπει να κατανέμονται με βάση τη χωρητικότητα του λιμένα και του οδικού δικτύου, με ελάχιστη χρονική απόσταση, για παράδειγμα 45 λεπτών, μεταξύ των αναχωρήσεων μεγάλων επιβατικών πλοίων. Αντίστοιχα, και οι αφίξεις θα πρέπει να κατανέμονται χρονικά, ώστε να αποφεύγεται η ταυτόχρονη συγκέντρωση μεγάλου αριθμού οχημάτων και επιβατών.

Παράλληλα, θα πρέπει να αποφεύγεται η ταυτόχρονη άφιξη και αναχώρηση μεγάλων πλοίων όταν αυτό προκαλεί κυκλοφοριακή αιχμή, ενώ ο προγραμματισμός των δρομολογίων οφείλει να προσαρμόζεται δυναμικά στις ανάγκες κάθε περιόδου, με διαφορετική κατανομή κατά τη θερινή και τη χειμερινή σεζόν.

Με αυτόν τον τρόπο μπορεί να μειωθεί σημαντικά η κυκλοφοριακή συμφόρηση, η περιβαλλοντική επιβάρυνση και η ταλαιπωρία των κατοίκων, χωρίς να απαιτείται απαραίτητα η επέκταση του λιμανιού.

Γιατί άραγε δεν έχει γίνει μέχρι σήμερα;

Ο λόγος που μια τέτοια προσέγγιση δεν εφαρμόζεται σήμερα πιθανότατα δεν είναι επειδή κανείς δεν την έχει σκεφτεί. Είναι πιο πιθανό να απαιτεί μεγαλύτερο συντονισμό και περισσότερη επιχειρησιακή παρουσία από όλους τους εμπλεκόμενους φορείς.

Ένας πιο ορθολογικός προγραμματισμός των δρομολογίων προϋποθέτει συνεχή συνεργασία μεταξύ της Λιμενικής Αρχής, του ΟΛΡ, των καβοδετών, των ακτοπλοϊκών εταιρειών, των πλοιάρχων και των υπηρεσιών διαχείρισης της κυκλοφορίας μέσα στον λιμένα. Πρόκειται για ένα μοντέλο που απαιτεί περισσότερη οργάνωση και καλύτερο συντονισμό, όμως μπορεί να αποφέρει σημαντικά οφέλη τόσο για την ασφάλεια όσο και για την ποιότητα ζωής στην πόλη.

Το ζητούμενο δεν είναι να εξυπηρετούνται τα πλοία όσο το δυνατόν γρηγορότερα, αλλά να λειτουργεί το λιμάνι με τρόπο που να εξυπηρετεί ταυτόχρονα την ακτοπλοΐα, τους κατοίκους, τους επισκέπτες και το περιβάλλον.

«Θέλω την ίδια ακτοπλοϊκή εξυπηρέτηση, αλλά χωρίς να παραλύει η πόλη.»

Η πρότασή μας δεν αποσκοπεί στη μείωση των δρομολογίων ούτε στην υποβάθμιση του λιμανιού της Ραφήνας.

Αντίθετα, στόχος είναι να διατηρηθεί η ίδια –ή και καλύτερη– ακτοπλοϊκή εξυπηρέτηση, χωρίς όμως να παραλύει καθημερινά η πόλη.

Η βασική ιδέα είναι απλή: αντί τα περισσότερα πλοία να αναχωρούν ή να καταπλέουν σχεδόν ταυτόχρονα, τα δρομολόγια μπορούν να κατανεμηθούν ομοιόμορφα μέσα στη διάρκεια της ημέρας.

Με ελάχιστη χρονική απόσταση μεταξύ των αναχωρήσεων των μεγάλων επιβατικών πλοίων, αντίστοιχη χρονική κατανομή των αφίξεων και αποφυγή των ταυτόχρονων κινήσεων που προκαλούν κυκλοφοριακές αιχμές, η Ραφήνα μπορεί να συνεχίσει να εξυπηρετεί τον ίδιο αριθμό επιβατών και οχημάτων με πολύ μικρότερη επιβάρυνση.

Πρόκειται για μια διαφορετική φιλοσοφία λειτουργίας: πρώτα σχεδιάζουμε με γνώμονα τη φέρουσα ικανότητα της πόλης και του οδικού δικτύου και στη συνέχεια καταρτίζουμε τα ακτοπλοϊκά δρομολόγια.

Στις επόμενες σελίδες παρουσιάζουμε μια ενδεικτική πρόταση ανακατανομής των δρομολογίων, η οποία δείχνει ότι το σημερινό πρόβλημα δεν οφείλεται απαραίτητα στην έλλειψη υποδομών, αλλά κυρίως στον τρόπο με τον οποίο είναι οργανωμένη η λειτουργία του λιμένα.

«Για ποιο λόγο το επιχειρησιακό μοντέλο προβλέπει ότι σχεδόν όλα τα πλοία επιστρέφουν κάθε βράδυ στη Ραφήνα και ξεκινούν ξανά από εκεί το επόμενο πρωί; Θα μπορούσε ένα διαφορετικό μοντέλο λειτουργίας να μειώσει την κυκλοφοριακή πίεση χωρίς να επηρεαστεί η ακτοπλοϊκή εξυπηρέτηση;»

Η Πρόταση!

Βασικές Αρχές της Πρότασης

1. Προστασία της τοπικής κοινωνίας

Καμία αναχώρηση μεγάλου επιβατικού πλοίου πριν από τις 07:30.

Με τον τρόπο αυτό αποφεύγεται η δημιουργία έντονης κυκλοφοριακής και ηχητικής όχλησης αμέσως μετά τη λήξη της νυχτερινής κοινής ησυχίας (07:00), δίνοντας στην πόλη χρόνο να ξεκινήσει ομαλά τη λειτουργία της.

2. Ομαλή κατανομή των δρομολογίων

Οι αναχωρήσεις των μεγάλων επιβατικών πλοίων κατανέμονται με ελάχιστη χρονική απόσταση 45 λεπτών μεταξύ τους, ώστε να αποφεύγονται οι κυκλοφοριακές αιχμές.

3. Αποφυγή ταυτόχρονων αναχωρήσεων

Δεν προγραμματίζονται δύο μεγάλα επιβατικά πλοία για αναχώρηση την ίδια ώρα ή με πολύ μικρή χρονική διαφορά.

4. Διαχωρισμός των γραμμών

Οι τοπικές γραμμές (π.χ. Ραφήνα–Μαρμάρι) σχεδιάζονται έτσι ώστε να μη συμπίπτουν με τις ώρες αιχμής των δρομολογίων προς τις Κυκλάδες.

5. Προτεραιότητα στην πόλη

Ο σχεδιασμός των δρομολογίων δεν πρέπει να βασίζεται αποκλειστικά στις ανάγκες των ακτοπλοϊκών εταιρειών, αλλά να λαμβάνει υπόψη τη φέρουσα ικανότητα του οδικού δικτύου, την ποιότητα ζωής των κατοίκων και τη λειτουργία της πόλης.

Η Ραφήνα δεν υπάρχει για να εξυπηρετεί αποκλειστικά το λιμάνι. Το λιμάνι οφείλει να λειτουργεί με τρόπο που να σέβεται και να εξυπηρετεί την πόλη.

Με βάση τις παραπάνω αρχές, διαμορφώσαμε ένα υποθετικό σενάριο βελτιστοποίησης των δρομολογίων του Σαββάτου. Η πρόταση επιδιώκει να διατηρήσει την ίδια ακτοπλοϊκή εξυπηρέτηση, με σεβασμό στις ακτοπλοϊκές εταιρείες, τους εργαζομένους και τους επιβάτες, ενώ παράλληλα μειώνει τις κυκλοφοριακές αιχμές και την επιβάρυνση της πόλης.

Η συζήτηση δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο στο πού διανυκτερεύουν τα πλοία τις νυχτερινές ώρες. Το σημαντικότερο πρόβλημα είναι η ταυτόχρονη άφιξη χιλιάδων οχημάτων στο λιμάνι μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα. Σήμερα, μέσα σε μόλις 45 λεπτά, αναχωρούν διαδοχικά το Golden Princess, το Fast Ferries Andros, το Tera Jet 2, το Andros King και το Superferry. Αυτό σημαίνει ότι εκατοντάδες ή και χιλιάδες Ι.Χ., φορτηγά και λεωφορεία συγκεντρώνονται ταυτόχρονα στη Ραφήνα, προκαλώντας κυκλοφοριακή ασφυξία, καθυστερήσεις, αυξημένη ηχορύπανση και σημαντική επιβάρυνση της τοπικής κοινωνίας. Το πρόβλημα, επομένως, δεν είναι μόνο πόσα πλοία εξυπηρετεί το λιμάνι, αλλά κυρίως ο τρόπος με τον οποίο έχουν προγραμματιστεί οι αναχωρήσεις τους.

Δεν έχουμε όλα τα επιχειρησιακά δεδομένα. Ένα ενδεικτικό υποθετικό σενάριο, με αποκλειστικό σκοπό να αποδείξει ότι υπάρχει περιθώριο διαφορετικής κατανομής των δρομολογίων, ώστε να μειωθούν οι κυκλοφοριακές αιχμές στη Ραφήνα, χωρίς να μειώνεται η ακτοπλοϊκή εξυπηρέτηση.

Η Ραφήνα δεν χρειάζεται απαραίτητα μεγαλύτερο λιμάνι. Χρειάζεται έναν διαφορετικό τρόπο λειτουργίας του.

Το υποθετικό σενάριο που παρουσιάζεται δεν αποτελεί ολοκληρωμένη επιχειρησιακή μελέτη ούτε ισχυρίζεται ότι είναι η μοναδική λύση. Στόχος του είναι να αποδείξει ότι υπάρχουν εναλλακτικές προσεγγίσεις στον σχεδιασμό των δρομολογίων, οι οποίες αξίζει να εξεταστούν από τις αρμόδιες αρχές, τον ΟΛΡ και τις ακτοπλοϊκές εταιρείες.

Αν ένα απλό υποθετικό παράδειγμα μπορεί να δείξει ότι υπάρχει περιθώριο μείωσης της κυκλοφοριακής συμφόρησης, του θορύβου και της περιβαλλοντικής επιβάρυνσης χωρίς να μειώνεται η ακτοπλοϊκή εξυπηρέτηση, τότε ίσως έχει έρθει η ώρα να ανοίξει ένας ουσιαστικός διάλογος για το μέλλον του λιμανιού της Ραφήνας.

Γιατί το ζητούμενο δεν είναι να προσαρμόζεται η πόλη στο λιμάνι. Είναι το λιμάνι να λειτουργεί με τρόπο που να σέβεται και να εξυπηρετεί την πόλη, τους κατοίκους της και το φυσικό της περιβάλλον.

Ίσως λοιπόν ήρθε η ώρα να ανοίξει ένας ουσιαστικός διάλογος. Όχι για το πόσο μεγαλύτερο θα γίνει το λιμάνι, αλλά για το πώς μπορεί να λειτουργήσει καλύτερα.