«Η οργή των μικρών ανθρώπων» : Φιλολογική και ιστορική προσέγγιση του μυθιστορήματος της Λεία Βιτάλη»

Γράφει η Νάντια Παντελιά – Μπερέτη

Η συμπολίτισσά μας, συγγραφέας Λεία Βιτάλη, γνωστή για την πολύπλευρη δραστηριότητά της — ως πεζογράφος, θεατρική συγγραφέας, σεναριογράφος και εκπαιδεύτρια δημιουργικής γραφής — επιλέγει με το νέο της μυθιστόρημα Η οργή των μικρών ανθρώπων (εκδόσεις Πατάκη, 2025) να εισέλθει στο απαιτητικό πεδίο του ιστορικού μυθιστορήματος.

Το μυθιστόρημα ξεκινάει τον Νοέμβριο του 1824, στην καρδιά της Ελληνικής Επανάστασης και, συγκεκριμένα, σε περίοδο εμφύλιων συγκρούσεων. Ένα έγκλημα — η δολοφονία του 24χρονου Πάνου, πρωτότοκου γιου του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη — λειτουργεί ως καταλύτης. Ο πατέρας-ηρωική μορφή-αναλαμβάνει την έρευνα του δολοφόνου και αναστοχάζεται το παρελθόν, τα τραύματά του, τις επιλογές του. Παράλληλα, η αφήγηση δεν μένει σε αμιγώς προσωπικό επίπεδο· φωτίζει τις ευρύτερες δυναμικές της χώρας που μόλις γεννιέται, τις διεθνείς παρεμβάσεις, τις πολιτικές σκοπιμότητες, και τις «σκιές» που κινούν το νήμα της Ιστορίας.

Η αφήγηση της Βιτάλη δεν περιορίζεται σε μία στενή ιστορική αποτύπωση. Όπως επισημάνθηκε από τον καθηγητή-ιστορικό Αντώνη Κλάψη, που διάβασε το βιβλίο δύο φορές, «μια φορά ως ιστορικός και μία ως κοινός αναγνώστης». Η διπλή αυτή ματιά αντανακλά τη δομική αποστολή του έργου: να παραθέσει γεγονότα αλλά και να κινηθεί στον χώρο της ψυχογραφίας των ηρώων.
Ο Α. Κλάψης επεσήμανε ότι η Βιτάλη «περπατά σε δύο βάρκες» — της λογοτεχνίας και της Ιστορίας — και ότι η επιτυχής ισορροπία ενέχει τον κίνδυνο «να πέσει στο νερό και να πνιγεί». Αυτό το μεταφορικό σχόλιο υπογραμμίζει τη δυσκολία του είδους: από τη μια η έρευνα και η τεκμηρίωση, από την άλλη η λογοτεχνική ελευθερία και η προσωπική ματιά.
Η ίδια η συγγραφέας επισήμανε ότι στο βιβλίο υπάρχουν και προσωπικά βιώματα που δέθηκαν με το μυθιστόρημα, προσφέροντας μία ακόμη διάσταση αυθεντικότητας και βιωματικής έντασης.

Πέρα από την αφήγηση των γεγονότων της επανάστασης, η Βιτάλη ενσωματώνει στο μυθιστόρημα ευρωπαϊκές επιρροές, διεθνείς φιλοσοφικές και καλλιτεχνικές αναφορές (Μέττερνιχ, Ναπολέων, τσάρος Αλέξανδρος, Λόρδος Βύρωνας, Μαίρη Σέλλεϋ, Μπετόβεν), καταδεικνύοντας ότι η «νέα χώρα» δεν γεννήθηκε απομονωμένη, αλλά υπό το βλέμμα και τα συμφέροντα της Ευρώπης. Η χρήση του σχήματος της «αστυνομικής έρευνας» εντάσσει το έργο στο πεδίο της δυνατής πλοκής, προσδίδοντάς του ζωντάνια και σασπένς.

Η παρουσίαση του βιβλίου , στην οποία ήταν παρούσα και η υποφαινόμενη, πραγματοποιήθηκε στο Public, με τη συμμετοχή του ιστορικού και καθηγητή Πανεπιστημίου Αντώνη Κλάψη, αλλά και των ηθοποιών Στράτου Τζώρτζογλου και Ντομένικα Ρεγκού, οι οποίοι διάβασαν αποσπάσματα, κρατώντας αμείωτο το ενδιαφέρον του κοινού. Η ανάλυση του κ. Κλάψη ανέδειξε τη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στην ιστορική πιστότητα και τη λογοτεχνική δημιουργία, ενώ η δραματική ανάγνωση των κειμένων έδωσε φωνή και συναίσθημα στους ήρωες.

Το μυθιστόρημα της Λεία Βιτάλη υπερβαίνει την απλή ιστορική αναπαράσταση· επιχειρεί να φωτίσει τον ψυχισμό των «μικρών ανθρώπων» που βίωσαν την Ιστορία όχι από τα έδρανα της εξουσίας, αλλά μέσα από την καθημερινή τους αγωνία, τα πάθη και την οργή τους. Η «οργή» τους δεν είναι απλώς λογοτεχνική επινόηση· είναι το αθέατο νήμα που δένει την προσωπική μοίρα με την εθνική αφήγηση.